Arm en rijk, de oneerlijke verdeling

Vorig weekend hebben we een verjaardagsfeestje van iemand gevierd op de boot. Een relaxte boottocht over Lake Victoria waarbij we aanmeerden op 2 mooie eilanden. Ja, het leven in Uganda is niet slecht . Hoewel, wij hebben makkelijk praten. Ookal verdienen we dit half jaar geen cent, we kunnen hier prima rondkomen en dat kan lang niet iedereen zeggen. We worden elke dag geconfronteerd met armoede, al is het alleen al door de huisjes waar we dagelijks langsrijden met daarvoor spelende maar vieze kinderen in alleen een oud kapot t-shirtje. Het is lang niet altijd makkelijk; pijn in ons hart noemen we het wel. Maar je kunt niet iedereen helpen. Mede door armoede proberen sommige mensen hier op alternatieve wijze aan spullen en geld te komen. Daar zijn wij ook direct mee in aanraking gekomen de afgelopen weken. We bleken een dief op de compound [= stuk grond met een hek eromheen waar een aantal huizen bij elkaar staan en waar anderen dan de bewoners niet zomaar naar binnen komen] te hebben. Een brutale dief die de huizen binnenging terwijl wij niet aanwezig waren. Niet alleen bij ons maar ook bij de buren. Deze dief ging vooral voor dameskleding (o.a. 7 bikini's, bh's, shirts, jurkjes) en hebbedingetjes als parfum, sieraden, zaklamp enz. In totaal was er een lange lijst verdwenen spullen. Steeds verdwenen een paar dingetjes tegelijk. We besloten er melding van te maken bij de ‘concierge' van de compound, een vriendelijke Ugandese vrouw. Toen kwam alles in een stroomversnelling. De dief bleek de housemaid van de concierge. Housemaids of girls zijn hier heel gangbaar. Veel mensen hebben zo iemand die bij de familie woont en voor het huishouden en soms voor de kinderen zorgt. Een baan die niet hoog in aanzien staat en erg slecht betaalt. Deze housemaid is een 16-jarige wees die naar Kampala was gehaald om geld te verdienen zodat ze haar opleiding kon afmaken. De concierge en haar familie kon het meisje nu niet meer vertrouwen en ze is teruggebracht naar het dorp ver in het noorden waar ze vandaan komt. Het is erg sneu voor dit meisje van het gevolg van haar acties is dat ze nu geen geld kan verdienen voor haar opleiding en de kans is erg groot dat ze binnenkort wordt uitgehuwelijkt aan een man die waarschijnlijk veel ouder is, zodat ze zich nuttig kan maken als iemands vrouw en een man heeft die haar kan onderhouden. Wij waren echt wel over het gemis van die spullen en het geld gekomen, maar de toekomst van dit meisje is nu vergooid, voorzover haar toekomst er al rooskleurig uitzag. Dus eigenlijk is dit meisje het grootste slachtoffer van haar eigen acties. Overigens is een heel deel van de verdwenen spullen ook weer teruggevonden. Inmiddels wonen we niet meer op deze compound. We moesten daar weg en wonen nu op een andere compound aan de overkant van de straat.

Niet alleen armoede is iets dat ons pijn in het hart bezorgt. Pijn in ons hart komt ook door andere dingen waarmee we geconfronteerd worden. Van de week werd er bijvoorbeeld een meisje binnengebracht bij ANPPCAN. Twaalf jaar oud en sexueel misbruikt door haar leraar. Hij had haar zo ernstig toegetakeld dat ze niet kon lopen of zitten, alleen liggen. En haar schreeuw van pijn toen haar vader haar optilde om weer weg te gaan, ging door merg en been. Het meisje wordt nu behandeld in het ziekenhuis en krijgt daarna therapie. Maar de leraar is op de vlucht en ontloopt voorlopig zijn straf.

Leerzame gesprekken

Door ons werk horen we ook over andere dingen die hier deel zijn van de cultuur. Uganda heeft verschillende bevolkingsgroepen met elk weer eigen culturele gewoonten. Zo zijn er de Acholi in het noorden die door de oorlog van de afgelopen 20 jaar veelal in kampen hebben gewoond en veel zijn misgelopen in de ontwikkeling van het land en de Karamojong in het oosten die gelieerd zijn aan de Masai in Kenia en in de ogen van de mensen in Kampala erg achterlopen ten opzichte van de mensen in de stad. De omgeving waar wij wonen is het gebied van de Buganda . Bij veel van de bevolkingsgroepen kan er niet alleen veel verbeteren voor kinderen, maar ook voor vrouwen. Van de week had ik, Marieke, een meeting over eigendomsrechten van vrouwen en kinderen. Toen kwam ook geweld tegen vrouwen aan de orde. Mijn collega's vertellen me dat in delen van Uganda het slaan van je vrouw nog steeds de gewoonste zaak van de wereld is. Deze vrouwen verwachten dat zelfs ook van hun man. Als een vrouw haar vriendinnen vertelt dat haar man haar nooit slaat, wordt ze zielig gevonden want dat betekent dat hij niet van haar houdt. Eén van de leuke dingen van ANPPCAN is dat de medewerkers uit alle delen van het land komen dus iedereen kan vertellen hoe de dingen in haar /zijn dorp gaan. Gelukkig zijn er ook hele groepen Ugandezen die het niet normaal vinden dat vrouwen geslagen worden, maar verandering kost tijd en ondertussen worden vele vrouwen nog dagelijks met een stok op de rug geslagen. Goed voorbeeld voor de kinderen?

Onze collega's gaan controversiele onderwerpen gelukkig niet uit de weg. Een van de grootste taboes hier is homosexualiteit. In de ogen van de meeste Ugandezen is dat iets Westers. Westerlingen hebben volgens hen best goede dingen naar Afrika gebracht maar homosexualiteit mogen we houden. Al vaker is ons gevraagd hoeveel homo's er volgens ons in Uganda leven. Als wij zeggen: 'Ongeveer evenveel als in Nederland' volgt er ofwel verontwaardiging ofwel gelach. Want homo's zijn hier niet. En die paar die er misschien wel zijn, zijn zieke, zielige mensen die geholpen moeten worden. Pas keken we een Amerikaanse film met een stel Ugandezen. 2 Jongens in de film waren zo overdreven duidelijk tot elkaar aangetrokken, ze werden nog net niet zoenend in beeld gebracht. Toch vroeg 1 van de meiden die meekeken vol ongeloof: 'Are they gay?!' Zelfs sommige van onze progressieve collega's hebben enkel slechte woorden over voor homosexualiteit. Lastig, maar acceptatie begint met bespreekbaar maken en dat is in ieder geval al gelukt.

Ondanks de lastige onderwerpen en de dagelijkse confrotaties met armoede, pijn en verdriet, genieten we volop van het leven en werken in Kampala. Elke dag leren we en passen we ons weer een beetje meer aan. Maar we blijven toch altijd de rijke ‘Mzungu' [blanke] en vallen op. Elke dag worden we zo vaak nageroepen:'Mzungu!'. Niet voor niks verkopen ze in toeristenwinkels t-shirts met de tekst: ‘My name is not Mzungu'. We spreken inmiddels wat Luganda, de taal van deze regio, en daarmee maken we wel vrienden. Al ken je maar een paar woorden, de contacten gaan meteen makkelijker en je bent in ieder geval verzekerd van een grote Ugandeze glimlach als je mensen in Luganda toespreekt. En die mooie lach zien we graag dus we gaan nog meer woorden leren. En nog meer van de juiste prijzen van de producten leren want als je die niet kent, betaal je ‘Mzungu-prijs', altijd een paar honderd shilling meer dan een Ugandees betaalt (1 Euro is ongeveer 2500 Uganda shilling). We leren, dus in de bus naar werk houden we voet bij stuk:'No cebo [meneer] it's always 800 shilling'. En als we volhouden, hebben ze wel door dat we het echt weten waar we het over hebben en zelfs dat kan weer een glimlach opleveren.

Sula bulungi!